Premier Lig’in son haftasında beklenen gol (xG) istatistikleri ile gerçek skorlar arasındaki uçurum, bu metriğin güvenilirliği üzerine yeniden soru işaretleri yarattı.
On maçın yalnızca üçünde sonuçların xG ile uyumlu çıkması, bu modelin kısa vadeli değerlendirmelerde ne kadar sağlıklı olduğuna dair tartışmaları alevlendirdi. Örneğin Manchester United’ın Everton karşısında 2,27 xG üretmesine rağmen 0-1 mağlup olması, modelin maç içi dinamikleri ve kırmızı kart gibi faktörleri kapsamadığını bir kez daha ortaya koydu. United 25 şut çekti ancak yalnızca Mason Mount ve Luke Shaw’ın pozisyonları gerçek anlamda tehlike yaratabildi; bu da xG’nin rakamsal üstünlüğün kaliteyi her zaman temsil etmediğini gösteriyor.
xG Genel Performansı Ölçüyor, Sonuçları Değil
Bununla birlikte xG’nin temel amacı maç skorlarını tahmin etmek değil, takımların ürettikleri fırsatların kalitesini ve bunları ne kadar verimli kullandıklarını ölçmek. Son haftalarda isabet oranları dalgalı seyretse de uzun vadede xG hala güçlü bir gösterge sunuyor. 2021-22 sezonundan bu yana modelin genel isabeti %59 düzeyinde; bu sezon oran 57,5’e yaklaşmış durumda. Bu fark, birkaç maçlık sapma ile açıklanabilecek kadar dar bir bantta seyrediyor. Sezon geneline yayıldığında xG sıralamaları ile gerçek lig sıralamalarının benzerlik göstermesi, modelin uzun vadeli güvenilirliğini destekliyor. Yine de Aston Villa, Sunderland ve Tottenham gibi takımlar xG’sinden düşük değerlerle oynamasına rağmen ligde üst sıralarda yer alarak modelin tek başına açıklayıcı olmaktan uzak olduğunu hatırlatıyor.
Duran Toplarda Artan Etkinlik xG’yi Zorluyor
Bu yıl Premier Lig’de dikkat çeken taktiksel eğilimlerden biri duran toplara yönelik daha yoğun bir çalışma. Kornerler, taçlar ve serbest vuruşlar üzerinden üretilen goller, xG’nin öngördüğünden daha sık sonuç verdi. Bunun nedeni, modellerin duran top organizasyonlarının önceden planlanmış yapısını tam anlamıyla hesaba katamaması. Ceza sahasındaki kalabalık yapı, baskı seviyesi ve açılar hesaba katılsa bile, bu pozisyonlarda topun belirlenen oyuncuya tasarlanmış bir akış içinde gelmesi, ortalama oyuncu varsayımıyla çalışan xG’nin gol ihtimallerini olduğundan düşük hesaplamasına neden oluyor.
Üst Düzey Oyuncu Kalitesi Modellerin Ötesinde Bir Etki Yaratıyor
xG modelleri her pozisyonu “ortalama bir oyuncunun” bitireceğini varsaydığından, üst düzey bitiriciliğe sahip futbolcuların gerçek performansları bu tahminleri yanıltıyor. Yapılan son analizler, ligin alt sıralarındaki takımların beklenen gol değerlerinin model tarafından fazla tahmin edildiğini, üst sıralardakilerin ise düşük hesaplandığını ortaya koyuyor. Bu fark özellikle duran toplar ve kaleye uzak mesafelerden çekilen şutlarda belirginleşiyor.
Uzaktan Şutlarda Yükselen Trend Dengeleri Değiştiriyor
Bu sezonun bir diğer belirgin eğilimi, rakip ceza sahasında yoğun savunma bloklarıyla karşılaşan takımların, şutlarını ceza sahası dışından üretmeye yönelmesi oldu. Tottenham ve Aston Villa’nın xG’nin çok üzerinde gol üretmesi bu yönelimin en çarpıcı örneklerini oluşturuyor. Savunmalar kendi kalelerine gömüldükçe hücum eden takımlar uzak mesafeden boş alanlar buluyor ve xG düşük olsa bile bu şutlar isabetli ve tehlikeli vuruşlara dönüşebiliyor.
Doğrudan Serbest Vuruşlar xG’yi En Çok Sarsan Kategori
Doğrudan serbest vuruş golleri, modelin en az karşılık verebildiği alanlardan biri olmayı sürdürüyor. Bir pozisyonun gol olma ihtimali düşük hesaplandığı için, teknik kapasitesi yüksek oyuncuların standart dışı vuruş becerileri xG ile gerçek skorlar arasındaki farkı açıyor. Bu sezon bu tür gollerin artışı, özellikle üst seviye serbest vuruşçulara sahip takımların xG’yi sistematik şekilde aşmasına neden oldu.
Aston Villa Örneği: xG’den 4 Gol Fazla
Aston Villa bu sezon xG’sinden 4,06 gol fazla attı ve bu alanda Tottenham ile Burnley’nin arkasından ligde üçüncü sıraya yerleşti. Bournemouth’a karşı alınan 4-0’lık galibiyet, modelin sınırlılıklarını en net gösteren karşılaşmalardan biri oldu. Villa yalnızca 1,88 xG üretmesine rağmen duran top organizasyonları ve uzak mesafe vuruşlarıyla dört gol buldu. Bu gollerin toplam xG değeri 0,4 düzeyinde kalırken skor tabelası sahadaki kaliteyi xG’nin öngördüğünden çok daha iyi yansıttı.
xG Hâlâ Geçerli Bir Gösterge mi?
Tüm bu değişkenler xG’nin tek başına maç sonucunu anlatmadığını gösterse de sezon geneline yayıldığında hâlâ güçlü bir performans ölçütü olduğu açık. Geçen sezon xG’de en yüksek performansı gösteren dört takımın ligi ilk beş içinde tamamlaması, metriğin uzun vadeli doğruluğunu pekiştiriyor. Modern futbolun bireysel kalite ve anlık performanslarla şekillendiği düşünüldüğünde xG, oyunun tamamını açıklamaya çalışmaktan ziyade, takımların sürdürülebilir gol üretim potansiyelini ortaya koymaya devam ediyor.